Năng lượng xanh còn được gọi là năng lượng tái tạo, là loại năng lượng được tạo ra từ các nguồn tài nguyên tự nhiên không giới hạn hoặc tái tạo được trong quá trình ngắn so với thời gian mà nó được sử dụng. Năng lượng xanh không chỉ giúp giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực đối với môi trường so với các nguồn năng lượng truyền thống như than và dầu mỏ, mà còn giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên không tái tạo và giảm thiểu rủi ro về biến động giá cả và nguồn cung năng lượng.

          LỘ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI NĂNG LƯỢNG XANH

          Quyết định 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đề ra mục tiêu phát triển giao thông vận tải xanh hướng tới mục tiêu phát thải ròng khí nhà kính về “0” vào năm 2050. Trong đó, giai đoạn đến năm 2030 sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đẩy mạnh chuyển đổi sử dụng điện, năng lượng xanh đối với các lĩnh vực thuộc ngành giao thông vận tải đã sẵn sàng về mặt công nghệ, thể chế, nguồn lực nhằm thực hiện mức cam kết trong đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và mục tiêu giảm phát thải khí mê-tan của Việt Nam; giai đoạn đến năm 2050, phát triển hợp lý các phương thức vận tải, thực hiện mạnh mẽ việc chuyển đổi toàn bộ phương tiện, trang thiết bị, hạ tầng giao thông vận tải sử dụng điện, năng lượng xanh, hướng đến phát thải ròng khí nhà kính về “0” vào năm 2050.

Công ty TNHH TMDV Ô tô Tâm Phong (xã Long An, huyện Châu Thành,
tỉnh Tiền Giang) giới thiệu và bán ô tô điện thương hiệu VinFast
 

          Về lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh đối với giao thông đường bộ, giai đoạn 2022-2030, thúc đẩy sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và chuyển đổi sử dụng các loại phương tiện giao thông cơ giới đường bộ sử dụng điện; mở rộng phối trộn, sử dụng 100% xăng E5 đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ gắn với phát triển hạ tầng sạc điện đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và khuyến khích các bến xe, trạm dừng nghỉ xây dựng mới và hiện hữu chuyển đổi theo tiêu chí xanh. Đến năm 2040, từng bước hạn chế tiến tới dừng sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu xe ô tô, mô tô, xe gắn máy sử dụng nguyên liệu hóa thạch để sử dụng trong nước; đến năm 2050, có 100% phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, xe máy tham gia giao thông chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh và toàn bộ bến xe, trạm dừng nghỉ đạt tiêu chí xanh; chuyển đổi toàn bộ máy móc, trang thiết bị xếp, dỡ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng điện, năng lượng xanh; hoàn thiện hạ tầng sạc điện, cung cấp năng lượng xanh trên phạm vi toàn quốc, đáp ứng nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

          Đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, xây dựng chương trình chuyển đổi sử dụng điện, năng lượng xanh; xây dựng chính sách khuyến khích, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện giao thông cơ giới đường bộ sử dụng năng lượng hóa thạch sang sử dụng điện, năng lượng xanh. Về phát triển kết cấu hạ tầng giao thông xanh, quy hoạch và xây dựng hệ thống trạm sạc điện, trạm cung cấp năng lượng xanh trên mạng quốc lộ chính yếu, mở rộng ra mạng lưới đường bộ toàn quốc; hạ tầng trạm sạc điện, trạm cấp năng lượng xanh cho phương tiện giao thông cơ giới đường bộ tại các cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng hàng không, bến xe và nhà ga; xây dựng quy định, tiêu chí bến xe khách xanh, trạm dừng nghỉ xanh; xây dựng chính sách khuyến khích chuyển đổi bến xe khách, trạm dừng nghỉ theo tiêu chí xanh,…

         Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì phát triển ngành công nghiệp sản xuất phương tiện, trang thiết bị giao thông vận tải sử dụng điện, năng lượng xanh; sản xuất, cung ứng điện, năng lượng xanh thay thế nhiên liệu hóa thạch đáp ứng nhu cầu trong nước; mở rộng phối trộn, cung ứng nhiên liệu sinh học; phát triển hệ thống sạc điện, năng lượng xanh cho phương tiện giao thông.

          PHÁT TRIỂN XE ĐIỆN TẠI VIỆT NAM VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA

          Phương tiện di chuyển bằng điện đang trở nên phổ biến, xuất phát từ các quy định của Chính phủ nhằm thay thế dần các loại xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, trợ cấp và hoàn thuế để khuyến khích việc áp dụng xe điện. Tất cả các biện pháp này dự kiến sẽ góp phần vào sự tăng trưởng của thị trường. Nhiều doanh nghiêp dịch vụ vận tải cũng đang chuyển sang sử dụng các loại xe chạy bằng động cơ điện. Sự chuyển dịch sang xe điện này được thúc đẩy bởi nhận thức ngày càng tăng về tác động môi trường của phương tiện vận tải chạy bằng nhiên liệu hóa thạch và lợi ích kinh tế khi sử dụng xe điện.

Trạm sạc điện do Công ty TNHH TMDV Ô tô Tâm Phong đầu tư
tại showroom
 

          Sự ra đời Nghị định số 10/2022/NĐ-CP của Chính phủ đã góp phần khuyến khích việc sử dụng xe điện tại Việt Nam thông qua miễn lệ phí trước bạ khi đăng ký xe ô tô điện lần đầu trong vòng 3 năm kể từ 1/3/2022 - 28/2/2025. Trong 2 năm tiếp theo 2026 và 2027, mức thu lệ phí trước bạ với ôtô điện được tính bằng 50% mức thu của xe chạy xăng, dầu cùng số chỗ ngồi. Đây là một trong những chính sách khuyến khích người dân chuyển đổi sang xe điện.

          Nhận định về xu hướng của thị trường xe điện Việt Nam trong năm 2025, các chuyên gia trong ngành đều cho rằng, thị trường đầy tiềm năng này sẽ tiếp tục có đà tăng trưởng tốt khi không chỉ các khách hàng là người dùng cá nhân mà ngay cả ngành vận tải taxi tại Việt Nam cũng đang chuyển mình với sự tham gia của các tên tuổi lớn trong cuộc đua “xanh hoá” đội xe theo Quyết định 876 của Chính phủ. Theo đó, từ sau năm 2030, tại các đô thị, 100% taxi sẽ phải sử dụng điện, năng lượng xanh.

          Bên cạnh những lợi ích, việc phát triển thị trường ô tô điện cũng đặt ra một số thách thức. Theo bài viết của tác giả Trà My đăng trên tạp chí Tia sáng⁽¹⁾, sự phát triển của xe điện có thể làm giảm khí thải trên đường phố nhưng lại gây thêm áp lực lên ngành điện lực Việt Nam do Quy hoạch điện 8 chưa tính đến lượng điện cung cấp cho các trạm sạc ô tô chạy bằng điện. Và theo khuyến nghị của Ngân hàng thế giới, để giảm tải cho các trạm sạc sử dụng điện lưới, Việt Nam cần đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái nhà tại các trạm sạc công cộng. Mặc dù Thông tư 09/2024/TT-GTVT của Bộ Giao thông Vận tải quy định các trạm dừng nghỉ (trên đường cao tốc) có diện tích từ 5.000m2 trở lên đều phải bố trí 10% diện tích đỗ xe để làm trạm sạc nhưng trên thực tế, hiện nay, Chính phủ chỉ mới quy định cơ chế cho điện “mái nhà” chứ chưa quy định điện mặt trời cho “mái nhà xe” và các loại “mái che khác”. Mặt khác, hiện nay, rất khó để tìm được công trình có mái đủ rộng trên đường cao tốc để lắp hệ thống pin năng lượng mặt trời phù hợp với quy định hiện hành. Do đó, để khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân triển khai dự án đầu tư xây dựng các trạm sạc sử dụng năng lượng mặt trời, các Bộ, ngành Trung ương cần nghiên cứu, đề xuất Chính phủ có chính sách đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn về quy định đầu tư các trạm sạc điện sử dụng năng lượng mặt trời, gắn với ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi về vốn vay, mặt bằng, hỗ trợ đầu ra (ngành điện mua lại nếu lượng điện phát dư); đồng thời, đảm bảo hệ thống trạm sạc có thể hỗ trợ cho mọi loại xe điện, không phân biệt hãng xe,... khắc phục tình trạng những doanh nghiệp lớn vừa là nhà cung ứng xe điện, vừa nắm quyền chủ sở hữu hệ thống trạm sạc quy mô lớn trên cả nước sẽ giữ vị thế độc quyền trạm sạc và chỉ phục vụ cho khách hàng mua xe của họ,…

          Có thể nói, chuyển đổi năng lượng xanh của ngành giao thông vận tải gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh là xu hướng tất yếu trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam trước diễn biến ngày càng càng gay gắt của biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên. Việc nghiên cứu, sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo mới như: Điện gió, điện mặt trời, điện địa nhiệt hay năng lượng sinh học… nhằm phát triển nền kinh tế xanh, giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính để hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi của mỗi quốc gia, mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho toàn nhân loại./.

 ⁽¹⁾ Trạm sạc xe điện sử dụng năng lượng mặt trời không dễ triển khai